1. CÓ BAO NHIÊU HỆ NHÓM MÁU?

Năm 1901, nhà bác học vĩ đại Karl Landsteiner đã phát hiện ra hệ nhóm máu ABO, mở ra kỷ nguyên mới trong thực hành truyền máu. Những năm sau đó, nhiều hệ nhóm máu hồng cầu khác đã được phát hiện như hệ nhóm máu Rh, Kell, Kidd, Duffy, Lewis, MNS…

Năm 2019, Hội Truyền máu quốc tế công nhận có tới 39 hệ nhóm máu hồng cầu với 367 kháng nguyên nhóm máu khác nhau; trong đó, hai hệ nhóm máu ABO và Rh là quan trọng nhất trong hoạt động truyền máu.

Mỗi hệ nhóm máu lại có các nhóm máu khác nhau do sự có mặt hay vắng mặt của kháng nguyên mang đặc tính di truyền trên bề mặt hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh của người đó. Hệ nhóm máu Rh có hệ kháng nguyên đa dạng và phức tạp nhất với hơn 50 kháng nguyên, trong đó kháng nguyên D là phổ biến nhất.

Ví dụ:

• Hệ ABO có 4 nhóm máu: A, B, AB và O

• Hệ Rh có 2 nhóm máu thường gặp là Rh(D) dương và Rh(D) âm, hay còn gọi là Rh(D)+ và Rh(D)-

Chỉ tính riêng 2 hệ nhóm máu ABO và hệ Rh, đã có 8 nhóm máu phổ biến như: A+; A-; B+; B-; AB+; AB-; O+; O- (A+ nghĩa là người đó vừa có nhóm máu A thuộc hệ ABO vừa có nhóm máu Rh(D)+ thuộc hệ Rh).

2. PHÂN BỐ CÁC NHÓM MÁU TẠI VIỆT NAM?

• Hệ nhóm máu ABO gồm 4 nhóm máu là A, B, O và AB với tỷ lệ phân bố trong cộng đồng khác nhau ở từng chủng tộc. Ở Việt Nam, tỷ lệ này là: nhóm O khoảng 45%, nhóm B khoảng 30%, nhóm A khoảng 20% và nhóm AB khoảng 5%.

• Hệ Rh có 2 nhóm máu thường gặp là Rh(D) dương và Rh(D) âm, hay còn gọi là Rh(D)+ và Rh(D)-. Ở Việt Nam, những người có nhóm máu Rh(D) âm (bao gồm nhóm O-, A-, B-, AB-) ước tính chiếm khoảng 0,1% dân số (trong 1.000 người mới có 1 người), nên được coi là nhóm máu hiếm.

3. NHÓM MÁU NÀO LÀ NHÓM MÁU HIẾM?

Kháng nguyên nhóm máu có tỷ lệ rất khác nhau tùy thuộc vào chủng tộc, quốc gia và các vùng địa lý. Theo quy ước của Hội Truyền máu quốc tế, nhóm máu có tỷ lệ dưới 0,1% trong quần thể được coi là hiếm và dưới 0,01% được coi là rất hiếm.

Ở Việt Nam, những người có nhóm máu Rh(D) âm (bao gồm nhóm O-, A-, B-, AB-) ước tính chiếm khoảng 0,1% dân số (trong 1.000 người mới có 1 người), nên được coi là nhóm máu hiếm.

Trong khi đó, ở Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Úc… tỷ lệ nhóm máu Rh(D) âm trong cộng đồng cao hơn nhiều, chiếm khoảng 15% – 40% dân số.

Nhóm máu hiếm Rh(D) âm như các nhóm máu khác; người có nhóm máu hiếm có cuộc sống sinh hoạt, học tập, lao động như tất cả những người mang nhóm máu Rh(D) dương (trên 99% người Việt Nam).

4. RỦI RO KHI MANG NHÓM MÁU HIẾM?

So với những người mang nhóm máu phổ biến, người mang nhóm máu hiếm có khả năng gặp rủi ro về sức khỏe cao hơn. Cụ thể:

Ảnh hưởng đến thai kỳ

Người mẹ mang thai sở hữu nhóm máu Rh- nhưng em bé lại mang nhóm máu Rh+ của người bố sẽ rất dễ dẫn đến tính trạng bất đồng nhóm máu Rh. Lúc này, cơ thể người mẹ phản ứng và tấn công lại yếu tố Rh trong máu của người con. Sự bất đồng nhóm máu giữa mẹ và con có thể gây tan máu, Thiếu máu cho thai nhi. Bởi vậy, phụ nữ mang thai có nhóm máu Rh- cần được theo dõi sức khỏe và chỉ định dùng thuốc Rh immunoglobulin để ngăn chặn sự tấn công của kháng thể người mẹ vào tế bào hồng cầu của thai nhi.

Ảnh hưởng đến truyền và hiến máu

Trong một số trường hợp cần truyền máu, người mang nhóm máu hiếm sẽ gặp rủi ro cao hơn bởi các nhóm máu hiếm không phải lúc nào cũng có sẵn tại các cơ sở y tế. 

Nếu truyền máu không phù hợp, các kháng thể sẽ kích hoạt hệ thống miễn dịch để tấn công tế bào máu lạ, có thể dẫn đến tử vong. Chẳng hạn, người có nhóm máu A không thể truyền hay nhận máu của người sở hữu nhóm máu B.

Nhóm máu O- là nhóm máu duy nhất không chứa kháng nguyên A, B hay yếu tố Rh+ nào trên bề mặt tế bào. Thế nên, nhóm máu O- có thể truyền có tất cả mọi người. Nhóm máu này thường được dùng cho những trường hợp cấp cứu khẩn cấp, không có thời gian để xác định nhóm máu của người nhận.

Nguồn: Tổng hợp